1970s,  CINEMA,  REVIEWS

Για το Προφητικό Saló – Review

Σκηνοθεσία: Pier Paolo Pasolini

Ο Παζολίνι, η «Ιταλική σφήκα», που με το κεντρί της τρύπαγε την κοινή λογική, την ασφάλεια της υποτιθέμενης ελευθερίας και της μεσαίας τάξης, δολοφονήθηκε στις  2 Νοεμβρίου 1975 λίγο καιρό μετά την τελευταία του, αριστουργηματική, ταινία. Ο θάνατός του ανεξήγητος, μυστήριος. Όμως, τελικά, θα μπορούσε να πει προβοκατόρικα κάποιος, οτί αυτός που ενσάρκωσε πάλι την αναγεννησιακή ευφυία τον 20ο αίώνα, καθώς η σκηνοθεσία ήταν μόνο ένα απο τα πολλά του πρόσωπα, δεν πέθανε από ένα ερωτικό καβγαδάκι. Αυτά όμως για τον τελευταίο μεγάλο Homo Universalis.

Λίγα λόγια ακόμα, τώρα, για την τελευταία του ταινία. Το Saló, εμπνέεται από το εξαιρετικό πορνογράφημα του Ντε Σαντ για τις ερωτικές διαστροφές ενός υψηλού κύκλου, αλλά ταυτόχρονα συνδέει την πολιτική με το σεξ, εντελώς φυσικά και φροϋδικά.

Τέσσερεις πολιτικοί ηγέτες μαζεύουν μία ομάδα από είκοσι νέους, δέκα κοπέλες και δέκα άντρες, είκοσι όμορφους νέους, που γίνονται οι ίδιοι το φετίχ αυτών των πολιτικών ανδρών. Για τον έλεγχό τους χρησιμοποιούν τέσσερεις κυρίες που έχουν περάσει χρόνια στην εκπλήρωση των ερωτικών επιθυμιών πλούσιων ανθρώπων. Κάθε μία από αυτές ταυτίζεται με έναν κύκλο, ένα επεισόδιο, στα βασανιστήρια αυτών των παιδιών. Από αίμα, από τρέλα, από ούρα και κόπρανα, αυτή η πολιτική κυρίως αλληγορία περιστρέφεται ανάμεσα σε διάφορα επίπεδα για τις αρχές μια κοινωνίας. Είτε λέγεται πολιτική, είτε παιδεία, είτε δημοσιογραφία και εκκλησία.

Ο Κρόνος έτρωγε τα παιδιά του στην Σκοτεινή περίοδο του Γκόγια  και κοιτάζουμε έναν πίνακα γεμάτο σκοτάδι, αλλά και φως για το πώς η κοινωνία τρώει την ιστορία της, το μέλλον της, τον ίδιο της τον εαυτό. Αυτή η εξαιρετικά γκροτέσκα αναπαράσταση από τον ισπανό ζωγράφο βρίσκει ενα συνομιλιτή. Είναι η γκροτέσκα αναπαράσταση του Παζολίνι, που δείχνει οτι η πολιτική εξουσία μιας κοινωνίας, συγκεκριμένα της Ιταλικής, ο φασισμός, βρίσκεται πρώτα στην παιδεία, στην ζωή, στην καθημερινότητα συλλήβδην έμμεσα, και λιγότερο άμεσα, στα πολιτικά μέτρα. Μία πολιτική εξουσία που ταϊζει τους ανθρώπους της σκατά με χρυσά κουτάλια, που συνάπτει γάμους, συμφωνίες και σύμφωνα μεταξύ τους για να διατηρήσουν αυτό το βρόμικο αίμα…καθαρό.

Πλάνα υψηλής αισθητικής αλλά και γκροτέσκας αναπαράστασης χαράσουν ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο τα βασανιστήρια κλιμακώνονται. Αυτή η καλλιέπια είναι και το μεγάλο όπλο του σκηνοθέτη. Σε μία υποτιθέμενη ομορφιά – καλύτερα ψεύτικη ομορφιά- δημιουργούνται τέρατα. Χωρίς να γίνεται υπαινικτικός με τις εικόνες του, μόνο με το νόημά τους, φέρνει τον θεατή σε ένα φριχτό πρώτο επίπεδο με τον τρόμο, την βία της εξουσίας και την αυθαιρεσία της. Η ταινία καταφέρνει να ταράξει τον θεατή (ακόμα και τον πιο σκληροπυρηνικό) όχι μόνο με λαγνεία της βίας, αλλά με την συνειδητοποίηση πώς κι ο ίδιος ο θεατής είναι ένα από αυτά τα ωραία παιδιά που πεθαίνουν στον βωμό της σάπιας φύσης της πολιτικής κοινωνίας. Το Σαλό είναι ένας μικρόκοσμος που οι τέσσερεις εξουσιαστές χαίρονται αυναντιστικά με την δύναμη που έχουν. Μία ανήθικη δύναμη. Ή ακόμα χειρότερα με μία δύναμη που ορίζει την ηθική. Ίσως και κάποιος πιο υποψιασμένος να βρει κοινά με την λεγόμενη διάκριση των εξουσιών. Την δικαστική, την εκτελεστική, την νομοθετική και φυσικά την εξουσία των Μέσων Ενημέρωσης.

Η ταινία τελειώνει με την εξόντωση όλων των νεαρών, αφού πρώτα τους βασανίσουν, και κάθε ηγέτης ηδονοβλεπτικά αρέσκεται στο θέαμα της δική του παραφροσύνης. Νέοι με τερατόμορφα πέη, ή αλλιώς ένας στρατός, μία αστυνομία με μεγάλα όπλα φροντίζει για την διατήρηση της τάξης. Κάνεις δεν θα ξεφύγει, κανείς δεν ξεφεύγει. Αυτή η Πολιτική Αλληγορία ξεκινάει από τον Ντα Βίντσι, περνάει από τον Φρόυντ και φτάνει μέχρι τον Καμύ και το αειθαλές βασανιστήριο του Σίσυφου.

Όντως, κανείς δεν γλίτωσε από αυτή την ταινία. Ούτε ο Δημιουργός της. Ίσως αυτό που είχε ειπωθεί για τον Παζολίνι να ήταν σωστό: Στη τέχνη του θαύμαζε περισσότερο τον Μαρξ, τον Φρόυντ και τον Ιησού. Τελικά τι είναι ένας μεγάλος δημιουργός? Αν κρίνω από τον Παζολίνι η απάντηση είναι μία: Προφήτης. Γιατί όπως έλεγε ο ίδιος, αυτό που τον ένοιαζε μόνο ήταν η ίδια η πραγματικότητα.


Φίλιππος Παπάζογλου

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *