CINEMA,  CULTVILLE SPECIALS

Όχι «Αγαπημένες», όχι «Καλύτερες» αλλά… Αληθινές – Top 10 Κινηματογραφικών Επιλογών για την Περασμένη Δεκαετία (Μέρος 1ο)

Το 2020 έφτασε, αφήνοντας πίσω όχι μόνο μια ακόμη κινηματογραφική χρονιά αλλά μια ολόκληρη δεκαετία που στιγμάτισε με τον δικό της τρόπο την ιστορία του σύγχρονου κινηματογράφου, αλλά και τις καρδιές κάθε σινεφίλ θεατή, σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Οι κινηματογραφικές λίστες, συνεπώς, είναι μια λογική απόρροια κάθε φαν της μεγάλης οθόνης, που δεν συνοψίζει κινηματογραφικές συμβάσεις, «πρέπει», «αγαπημένα» ή «καλύτερα», αλλά εμπειρίες, βιώματα και συναισθήματα, που προκλήθηκαν στον εκάστοτε συντάκτη από την κινηματογραφική τέχνη, όπως εκείνη πολύ καλά γνωρίζει εδώ και δεκαετίες.

Παραθέτω κι εγώ, λοιπόν, μια λίστα με 10 ταινίες που ξεχώρισα την περασμένη δεκαετία και στιγμάτισαν τις κινηματογραφικές μου εμπειρίες με τον πιο ιδιαίτερο τρόπο.

10. Shame (2011) του Steve McQueen

Γκρι, ψυχρό, απρόσωπο, αλλά εσωτερικό, το Shame του Steve McQueen αποτελεί την απόλυτη αναβίωση της σύγχρονης μηδενιστικής και τεχνοκρατικής πραγματικότητας, μέσα από τους γοητευτικά «ατελείς» και πολύπλοκους χαρακτήρες του. Το φιλμ σιωπά, αλλά καταγράφει εικονοκλαστικά, ψυχραίνεται κι αποστασιοποιείται, ενώ πλημμυρίζει την οθόνη εσωτερικό συναισθηματισμό, εκλαμβάνει τον εαυτό του ρεαλιστικά, αλλά αδυνατεί να κατανοήσει (ακόμα) την τεράστια κοινωνική και προσωπική δύναμή του.

9. High life (2018) της Claire Denis

H γαλλίδα σκηνοθέτις που σημάδεψε το New French Extremity την περασμένη δεκαετία, επιστρέφει στο μεγάλο πανί με μια ταινία αντίστοιχου ύφους και προβληματισμού με το κίνημα που υπηρέτησε και με πλήθος σινεφίλ αναφορών να υπενθυμίζουν κινηματογραφικούς κύκλους, οι οποίοι πέρασαν, έμειναν κι έγραψαν την ιστορία τους. Το High life, δεν είναι τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο από ένα ταξίδι στον χωροχρόνο της ανθρώπινης ύπαρξης, συνυπάρχοντας καλλιτεχνικά με ένα ταξίδι στον κινηματογραφικό χωροχρόνο κι αγκαλιάζοντας αρμονικά το σινεμά της υπαρξιακής αναζήτησης, τοποθετημένο στο σύμπαν της ίδιας του της τέχνης.

8. Under the skin (2013) του Jonathan Glazer

Κινούμενο στη σφαίρα του πειραματικού, αντισυμβατικού κι απόλυτα προσωπικού, το Under the skin ταξιδεύει υπαρξιακά στο σύμπαν του ανθρώπινου μυαλού, ισορροπώντας εντυπωσιακά ανάμεσα στο scifi, τo horror, το neonoir και τελικά το σινεμά της ποίησης και της αλληγορικής σκέψης. «Όλα ξεκινούν με φως» ˙ ο κόσμος, η ζωή, ακόμα και το ίδιο το σινεμά, που δεν είναι τίποτ’ άλλο από εικόνες, ιστορίες και συναισθήματα, που μένουν ή φεύγουν καθώς ο χρόνος κυλάει με το δικό του ρυθμό. Αμοντάριστο αλλά με τον δικό του προσωπικό αργό ρυθμό, το φιλμ αυτό επαναστατεί στις κλασικές αφηγηματικές συμβάσεις, βυθίζοντας τον θεατή στο «άχρονο» σουρρεαλιστικό σύμπαν του ανθρώπινου μυαλού.

7. The witch (2015) του Robert Eggers

Με επίκαιρη θεματική και σύγχρονο αφηγηματικό μοτίβο, ο Robert Eggers κατασκευάζει το κινηματογραφικό του σύμπαν με υλικά γνήσιου, ατμοσφαιρικού σουρρεαλιστικού τρόμου, αλληγορική χροιάς, παρασέρνοντας τον θεατή σε μια εφιαλτική πραγματικότητα, που το κακό δεν εμφανίζεται ποτέ αλλά υποβόσκει, αποτελώντας ταυτόχρονα το μέσο μιας επανάστασης απέναντι στο θρησκευτικό συντηρητισμό και τους εσωτερικούς «δαίμονες» των καιρών μας. Μη διστάζοντας να εξέλθει και απ’ το καλούπι τού είδους του κι ανακαλύπτοντας την τέχνη του στα σκοτεινά μονοπάτια των ανθρώπινων απωθημένων, ως προϊόντα της οικογενειακής τοξικότητας, Η Μάγισσα αγκαλιάζει θερμά το σινεμά της επίκαιρης προβληματικής, εναρμονίζοντας το πλήρως με το σινεμά του δυναμισμού, του φεμινισμού και της εσωτερικής απελευθέρωσης.

6. Roma (2018) του Alfonso Cuaron

Εκτεινόμενο από το Roma του Felini, στους μεταφυσικούς προβληματισμούς του Andrei Tarkovsky, το Roma του Alfonso Cuaron συνιστά το πάντρεμα του ανθρωποκεντρικού σινεμά των εσωτερικών αλλά συναισθηματικών ηρώων, με τα βιώματα του ώριμου πλέον δημιουργού του. Η αξία του βιώματος στο Roma, βέβαια, δεν διαφαίνεται μόνο στην δύναμη του συναισθήματος που μεταδίδει, αλλά στο γεγονός ότι δημιουργεί έναν ολόκληρο κινηματογραφικό κόσμο, πέρα της κεντρικής του ηρωίδας, που ξεκινά ψυχογραφηματικά για καταλήξει κοινωνικά, υπαρξιακά και προσωπικά.

5. Carol (2015) του Todd Haynes

Βλέμματα, αγγίγματα, ένταση κι αβίαστος συναισθηματισμός ήταν τα συστατικά της όμορφης Carol του Todd Haynes, που αρκούσαν με την απλότητά τους και την noir αισθητική τους για να αποπλανήσουν τους θεατές να ταξιδέψουν και να ερωτευθούν μαζί με τις δύο ηρωίδες τους. Σε ένα φιλμ που η κοινωνική κριτική του σύγχρονου φεμινιστικού κινήματος παντρεύεται άψογα με το queer είδος, «σερβιρισμένο» μέσα από ένα άρτιας αισθητικής road movie, ο Haynes χαρίζει στα πλάνα του άρωμα από το μεγαλοπρεπές Χόλλιγουντ των ‘50s, υπενθυμίζοντας στο κοινό του τις ρίζες του σινεμά που τον εμπνέει κι αγαπά.

4. Suspiria (2018) του Luca Guandagnino

Μακριά από τα θερμά καλοκαίρια, τον ήλιο, τη θάλασσα και τα καλοκαιρινά ερωτικά σκιρτήματα, ο σκηνοθέτης της «Τριλογίας του Πόθου» ντύνεται στις γκρίζες, μουντές αποχρώσεις του χειμωνιάτικου Βερολίνου, μιλώντας για μαγεία, έρωτα και… τέχνη. «Η αγάπη και η χειραγώγηση μοιράζονται σπίτια πολύ συχνά», πολιτικολογεί ο Guandagnino, και μαζί με αυτές η ηρωίδα του παραδίδει ψυχή και σώμα στη μαγεία του χορού, για να χειραγωγήσει, ερωτευτεί και, τελικά, απελευθερωθεί από το τοξικό παρελθόν της. Με τις ρίζες της στο cult σινεμά του Dario Argento, το queer σινεμά του Fassbinder και την μεταπολεμική noir αισθητική, η Suspiria εξέρχεται από την ταμπέλα του “remake” την οποία οικειοποιήθηκε, πραγματοποιώντας αυτό που άλλες ταινίες φοβήθηκαν να κάνουν˙ να αφομοιώσει τους δασκάλους της και να εξελίξει την έμπνευσή της σε κάτι απόλυτα σύγχρονο και προσωπικό. 

3. Her (2013) του Spike Jonze

Μελαγχολικό, γλυκόπικρο και αληθινό μέσα στην αντισυμβατικότητά του, το Her, είναι η προσωποποίηση ενός σύγχρονου αυτοματοποιημένου ανθρώπου, που παραμένει πιο θνητός από ποτέ, ακόμα και μέσα από την προσπάθεια αυτό-θεοποίησής του. Οι χαρακτήρες του δεν φοβούνται να ερωτευτούν, να πονέσουν ή να νοσταλγήσουν χαμένες αγάπες, όπως κάθε άνθρωπος σε κάθε κουλτούρα ή χρονική περίοδο διεκδικεί αυτό για το οποίο πλάστηκε από την φύση του˙ να αναζητά παντού αγάπη. Σύγχρονο, αληθινό και με τις ρίζες του στο sci-fi του παρελθόντος, το Her είναι το απόλυτο κινηματογραφικό βίωμα αυτού του play melancholy song, στο οποίο όλοι, λίγο-πολύ, μπορούμε να ανακαλύψουμε μια πτυχή του εαυτού μας.

2. Nymphomaniac Vol.1 & Vol. 2 (2013) του Lars Von Trier

Ο δημιουργός του «Ταρκοφσκικού» Αντίχριστου και της ποιητικής Μελαγχολίας επιστρέφει με την διμερή και πιο ολοκληρωμένα ψυχογραφηματική ταινία του, γνωρίζοντας, όσο κανείς άλλος, τα επικίνδυνα παιχνίδια του ανθρώπινου μυαλού και τα πιο σκοτεινά μονοπάτια της περίπλοκης, ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης. Η αντισυμβατική ηρωίδα του, παγιδευμένη σε ένα αχανές, αυτοκαταστροφικό παιχνίδι σαρκικής ικανοποίησης, περνά από διάφορα στάδια σεξουαλικής αναζήτησης στο μεγάλο πανί, προσπαθώντας μέσα από αυτά να κατανοήσει τις ανάγκες της, το ανθρώπινο είδος που την περιβάλλει και τελικά τον ίδιο της τον εαυτό, υπαρξιακά και ψυχολογικά. Βαθιά διεισδυτικό και συναισθηματικό, βυθισμένο στην ωμότητα και τον σκοταδισμό του, το Nymphomaniac δεν είναι απλώς μια ακόμη κοινωνική καταγγελία του Trier απέναντι στην σύγχρονη, απάνθρωπη φιλοσοφία του κόσμου που τον περιβάλλει, αλλά μια ολοκληρωμένη υπαρξιακή σκέψη ζωής από έναν δημιουργό που χρησιμοποιούσε πάντα την τέχνη του ως όπλο στη μάχη με τους δικούς του εσωτερικούς «δαίμονες», οι οποίοι δεν απέχουν και πολύ από τους εσωτερικούς «δαίμονες» των ίδιων των θεατών του.  

1. Black Swan (2010) του Darren Aronofsky

Εισάγοντας την δεκαετία στο σεναριακό μοτίβο της ηρωίδας που επαναστατεί από τα δεσμά της χρησιμοποιώντας ως μέσο το πάθος για την τέχνη, ο Μαύρος Κύκνος δεν είναι μόνο η ποιητική, καλλιτεχνική και σκοτεινή απόδοση της κλασικής ιστορίας μπαλέτου, αλλά ένα φιλμ ψυχογραφηματικής τελειότητας που ξεκινά από μια σύγχρονη προβληματική απέναντι στον οικογενειακό φασισμό, για να επεκταθεί στα πάθη, τις σκοτεινές αντιφάσεις του ανθρώπινου μυαλού και τελικά την εσωτερική επανάσταση από κάθε παράγοντα καταπίεσης της εσωτερικής, ανθρώπινης ελευθερίας. Η κεντρική ηρωίδα δεν επαναστατεί μόνο σε μια στάση ζωής που την οδήγησε στο ψυχικό αδιέξοδο το οποίο βιώνει, μέσω της συναισθηματικής της ταύτισης με το χορό, αλλά στον ίδιο της τον εαυτό κι έναν εγκεφαλικό κόσμο συνεπειών, που καλλιεργήθηκαν από ένα περιβάλλον καθημερινής τοξικότητας, εμποδίζοντας την εσωτερική ολοκλήρωσή της. Η Νίνα χορεύει κι αισθάνεται πιο απελευθερωμένη από ποτέ, όπως κάθε άνθρωπος που ξεχνά για λίγα λεπτά τον στείρο ρεαλισμό, παθιάζεται και βυθίζεται στην μαγεία της τέχνης που αγαπά.

Τιμητική Αναφορά

Όταν η τέχνη συναντά τέχνη, το αποτέλεσμα σπάνια είναι απογοητευτικό. Το Loving Vincent, ένα animation που ξεχωρίζει για τη διαφορετικότητα και την πρωτοτυπία του, ζωγραφισμένο στο χέρι, αξίζει ειδική μνεία μόνο και μόνο για τον κόπο των καλλιτεχνών του να μεταμορφώσουν ένα κινηματογραφικό δημιούργημα σε απομίμηση των δημιουργημάτων του σπουδαίου ζωγράφου. 

Βαθιά ανθρώπινη και διεισδυτική, η Ιστορία Γάμου είναι ίσως η πιο “Μπεργκμανική” προσέγγιση μιας σύγχρονης ιστορίας ανθρώπινων σχέσεων, από την εποχή του ποιητή της μεγάλης οθόνης μέχρι σήμερα. 

Ένας από τους σπουδαιότερους εκπροσώπους του Greek Weird Wave, σαρκαστικό, ευφυέστατο και ωμά καλλιτεχνικό, το Attenberg αξίζει μια θέση στις κινηματογραφικές αναμνήσεις της περασμένης δεκαετίας και μόνο για την προσφορά του στην ιστορία του σύγχρονου ελληνικού κινηματογράφου. 

Νικόλ Φιλιπποπούλου

90s-kid-Vol. I, φοιτήτρια κτηνιατρικής, περήφανη μητέρα τεσσάρων σκύλων και φανατική της Cate Blanchett. Δηλώνει μια εκ των μεγαλύτερων φαν του David Lynch και του Darren Aronofsky, ενώ συχνά πυκνά της αρέσει να χάνεται στον κόσμο των σουρεαλιστικών ταινιών. Το σινεμά μπήκε από πολύ νωρίς στην ζωή της με την βοήθεια του Tim Burton και, παρά του νεαρού της ηλικίας της, έχει παρακολουθήσει εκατοντάδες ταινίες, με προσωπική συλλογή που ξεπερνάει τις 500++. Εάν ήταν κινηματογραφική ηρωίδα σίγουρα θα ήταν ένας συνδυασμός της Nina Seyrous του Μαύρου Κύκνου και του Κοριτσιού με το Τατουάζ. Στον ελεύθερο της χρόνο εκτός από ταινίες, ακούει μανιωδώς soundtracks και πορώνεται με τη μουσική, συγγράφει κριτικές, ασχολείται με τη φωτογραφία και συλλέγει φωτογραφικό υλικό του Michael Fassbender.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *